KHI NÀO CẦN CHỌC DÒ TỦY SỐNG
Bác sĩ sẽ chỉ định thủ thuật này khi cần xác định rõ nguyên nhân gây triệu chứng , từ đó phục vụ chẩn đoán bệnh. Một số bệnh lý tiêu biểu có thể yêu cầu lấy dịch não tủy gồm:
ngoài ra, trong một số trường hợp chọc dò tủy sống còn được dùng để đưa thuốc trực tiếp vào ống sống, ví dụ như thuốc hóa trị trong điều trị ung thư hoặc thuốc gây tê trong các phẫu thuật đặc thù.
Nhờ đưa thuốc trực tiếp vào dịch não tủy, bác sĩ có thể đạt nồng độ thuốc điều trị cao hơn tại hệ thần kinh trung ương so với đường uống hoặc truyền tĩnh mạch.
LỢI ÍCH CỦA CHỌC DÒ TỦY SỐNG
Thủ thuật này mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong thực hành lâm sàng. Trước hết, chọc dò tủy sống giúp xác định nguyên nhân bệnh lý thần kinh một cách chính xác. Nhiều bệnh nguy hiểm, đặc biệt là viêm màng não do vi khuẩn, có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị sớm và đúng phác đồ. Nhờ phân tích dịch não tủy, bác sĩ có thể xác định loại tác nhân gây bệnh và hướng dẫn điều trị khẩn cấp.
Đối với các bệnh tự miễn hoặc thoái hóa thần kinh, kết quả xét nghiệm dịch não tủy giúp bác sĩ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh, từ đó tối ưu hóa kế hoạch theo dõi và điều trị lâu dài. Trong ung thư, thủ thuật này giúp phát hiện nếu tế bào ác tính lan vào hệ thần kinh, một yếu tố quan trọng trong tiên lượng và lựa chọn phác đồ.
Ngoài ra, chọc dò tủy sống cũng là một phương thức đưa thuốc hiệu quả. Một số hóa chất điều trị ung thư khó vượt qua hàng rào máu não khi truyền tĩnh mạch, nhưng khi tiêm vào dịch não tủy, thuốc có hiệu quả điều trị cao hơn. Điều này giúp nâng cao khả năng kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ tái phát tại hệ thần kinh trung ương.
RỦI RO
Mặc dù được đánh giá là an toàn, chọc dò tủy sống vẫn có thể dẫn đến một số tác dụng phụ không mong muốn.
Khoảng mười phần trăm người bệnh gặp tình trạng đau đầu sau thủ thuật. Cơn đau thường xuất hiện khi thay đổi tư thế, đặc biệt khi ngồi hoặc đứng. Trong phần lớn trường hợp, triệu chứng này sẽ giảm dần sau một đến hai ngày, đôi khi cần nghỉ ngơi nhiều hơn hoặc bổ sung dịch và dùng thuốc giảm đau.
Một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2020 ghi nhận 13 người bị đau đầu trong số 117 người được chọc dò. Nhóm này có xu hướng trẻ tuổi hơn và có thể có khối lượng dịch não tủy tự nhiên ít hơn.
Ngoài đau đầu, một số tác dụng phụ khác có thể xảy ra như đau hoặc ê buốt vùng thắt lưng, cảm giác tê lan xuống chân hoặc kích ứng nhẹ tại vị trí chọc kim. Hiếm khi xảy ra chảy máu vùng chọc hoặc hình thành tụ máu.
Biến chứng nguy hiểm nhất nhưng cực kỳ hiếm gặp là thoát vị não, xảy ra khi tăng áp lực nội sọ nặng trước thủ thuật. Tuy rất hiếm, nhưng để phòng ngừa nguy cơ này bác sĩ luôn chỉ định chụp CT hoặc MRI trước chọc dò nếu nghi ngờ có dấu hiệu tăng áp lực trong não.
CHUẨN BỊ TRƯỚC THỦ THUẬT
Trước khi tiến hành, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang sử dụng. Một số thuốc chống đông máu như aspirin, clopidogrel hoặc warfarin có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, do đó bác sĩ sẽ cân nhắc liệu có cần ngừng thuốc trước thủ thuật hay không. Tuy nhiên, việc ngừng thuốc chống đông luôn phải được đánh giá thận trọng vì nguy cơ gây biến chứng huyết khối.
Ở một số bệnh nhân, bác sĩ có thể yêu cầu chụp CT hoặc MRI não trước khi chọc dò. Mục tiêu là kiểm tra tình trạng não, loại trừ khối choán chỗ hoặc phù nề có thể làm tăng áp lực nội sọ, hạn chế nguy cơ thoát vị não khi lấy dịch.
Người bệnh thường không cần nhịn ăn trước thủ thuật, trừ khi có chỉ định gây mê. Tuy nhiên, bác sĩ có thể khuyên uống đủ nước để cơ thể ổn định hơn sau khi thực hiện thủ thuật.
QUY TRÌNH CHỌC DÒ TỦY SỐNG
Thủ thuật thường diễn ra trong khoảng mười lăm đến ba mươi phút. Bệnh nhân có thể nằm nghiêng co gối vào ngực hoặc ngồi hơi cúi người về phía trước để mở rộng các khe đốt sống. Bác sĩ sẽ sát khuẩn vùng thắt lưng và gây tê tại chỗ nhằm giảm đau và giảm cảm giác khó chịu.
Khi kim đi vào khoang dưới nhện, người bệnh có thể cảm thấy áp lực nhẹ, không đau nhói. Bác sĩ sau đó sẽ thu thập dịch não tủy vào ống nghiệm vô trùng, thường gồm ba đến bốn ống để phục vụ các xét nghiệm khác nhau.
Sau khi rút kim, vùng chọc sẽ được làm sạch và dán băng. Người bệnh cần nằm nghỉ trong vài giờ để giảm nguy cơ đau đầu. Trong thời gian theo dõi, bác sĩ sẽ kiểm tra huyết áp, mạch, mức độ chóng mặt, đau nhức hoặc bất kỳ triệu chứng bất thường nào.
Ý NGHĨA KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM
Mẫu dịch não tủy sau khi thu thập sẽ được chuyển ngay đến phòng xét nghiệm. Tại đây chuyên viên sẽ tiến hành nhiều đánh giá. Trước tiên, họ quan sát màu sắc và độ trong của dịch. Dịch bình thường trong suốt, hơi óng ánh; nếu đục, có thể cho thấy tình trạng nhiễm trùng. Nếu có màu đỏ hoặc hồng, có thể liên quan đến xuất huyết.
Tiếp theo, họ đo hàm lượng protein và glucose. Mức protein tăng cao gợi ý viêm hoặc bệnh lý thần kinh. Mức glucose thấp hơn bình thường có thể liên quan đến nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm. Số lượng hồng cầu và bạch cầu cũng được xác định để phân biệt giữa nhiễm trùng, xuất huyết hay phản ứng viêm.
Tùy vào nghi ngờ lâm sàng, phòng xét nghiệm có thể kiểm tra thêm sự hiện diện của vi khuẩn, virus hoặc tế bào ác tính. Một số xét nghiệm khác như định lượng kháng thể, phân tích băng điện di protein hoặc cấy vi sinh có thể cần nhiều thời gian hơn.
Thời gian trả kết quả dao động từ vài giờ đến vài ngày tùy loại xét nghiệm. Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ giải thích ý nghĩa từng chỉ số và hướng dẫn kế hoạch theo dõi hoặc điều trị tiếp theo.
TIÊN LƯỢNG SAU THỦ THUẬT
Tiên lượng dài hạn phụ thuộc hoàn toàn vào bệnh lý nền được chẩn đoán, không phụ thuộc vào bản thân thủ thuật chọc dò. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để hiểu rõ nguyên nhân gây triệu chứng, phương pháp điều trị phù hợp và các bước theo dõi lâu dài.
Đối với phần lớn trường hợp, người bệnh sẽ hồi phục nhanh chóng sau chọc dò tủy sống và không để lại di chứng. Nếu có đau đầu dai dẳng hoặc đau lưng kéo dài, cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá lại.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Chọc dò tủy sống có đau không
Nhờ sử dụng thuốc tê tại chỗ, thủ thuật hầu như không gây đau. Người bệnh có thể cảm thấy áp lực khi kim đi vào khoang dưới nhện nhưng không phải cảm giác đau dữ dội.
Thủ thuật này có nguy hiểm không
Chọc dò tủy sống là thủ thuật phổ biến và được thực hiện hằng ngày trong nhiều bệnh viện. Những biến chứng nguy hiểm rất hiếm. Tác dụng phụ chủ yếu là đau đầu hoặc khó chịu ở vùng thắt lưng trong thời gian ngắn.
Có cần gây mê toàn thân không
Thông thường bác sĩ chỉ dùng thuốc tê tại chỗ. Người bệnh vẫn tỉnh táo và có thể giao tiếp trong suốt quá trình. Chỉ trong trường hợp đặc biệt như trẻ nhỏ mới cân nhắc gây mê toàn thân.
Thời gian thực hiện kéo dài bao lâu
Thủ thuật mất khoảng mười lăm đến ba mươi phút. Sau đó, người bệnh cần ở lại theo dõi thêm vài giờ để đảm bảo không có biến chứng.
Trung tâm Y khoa Pasteur Đà Lạt cung cấp dịch vụ chẩn đoán chuyên sâu và các thủ thuật an toàn liên quan đến thần kinh, bao gồm tư vấn và hỗ trợ người bệnh cần thực hiện chọc dò tủy sống. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng trang thiết bị hiện đại giúp đảm bảo quá trình chẩn đoán và điều trị diễn ra chính xác và an toàn.
Liên hệ hotline 19001042 hoặc đến hai cơ sở: số 16 đường Lê Hồng Phong, phường Xuân Hương Đà Lạt và số 5 đường Thống Nhất, xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.
Cử nhân. Nguyễn Nhật Phúc
Theo Healthline
HỆ THỐNG TRUNG TÂM Y KHOA PASTEUR ĐÀ LẠT
