Mỗi ngày, khi cơ thể sử dụng cơ bắp để tạo năng lượng, creatinin được hình thành và đi vào máu. Sau đó, creatinin được lọc qua thận và được thải ra ngoài cơ thể qua nước tiểu.
Dựa trên nồng độ creatinin trong máu, bác sĩ có thể ước tính mức độ hiệu quả lọc máu của thận. Chỉ số này được gọi là độ lọc cầu thận, hay còn gọi là GFR.
Xét nghiệm creatinin là một trong những xét nghiệm cơ bản và quan trọng nhất để đánh giá chức năng thận. Xét nghiệm này thường được chỉ định trong các lần khám sức khỏe định kỳ, cũng như khi nghi ngờ có bệnh lý liên quan đến thận.
Mức creatinin bình thường
Nồng độ creatinin trong máu không giống nhau ở tất cả mọi người. Chỉ số này phụ thuộc nhiều vào khối lượng cơ, thể trạng và giới tính sinh học.
Thông thường, người có giới tính sinh học là nữ có mức creatinin bình thường thấp hơn so với người có giới tính sinh học là nam, do khối lượng cơ trung bình thấp hơn.
Giá trị tham khảo thường gặp
Đối với nữ giới, mức creatinin bình thường dao động từ 0,6 đến 1,1 mg/dl. Tương đương khoảng 53 đến 97,2 μmol/L
Đối với nam giới, mức creatinin bình thường dao động từ 0,7 đến 1,3 mg/dl. Tương đương khoảng 61,9 đến 114,9 μmol/L.
Cần lưu ý rằng mỗi cơ sở xét nghiệm có thể có khoảng tham chiếu hơi khác nhau. Vì vậy, kết quả luôn cần được bác sĩ giải thích trong bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Ý nghĩa của xét nghiệm creatinin
Xét nghiệm creatinin là một xét nghiệm đánh giá chức năng thận, giúp xác định khả năng của thận trong việc lọc một chất thải gọi là creatinin ra khỏi máu.
Khi nồng độ creatinin trong máu hoặc nước tiểu tăng hoặc giảm bất thường, điều này có thể cho thấy thận đang hoạt động không hiệu quả.
Nồng độ creatinin trong máu cao hơn bình thường có thể là biểu hiện của các vấn đề liên quan đến hệ tiết niệu hoặc chức năng thận. Ngược lại, mức creatinin thấp hơn bình thường đôi khi liên quan đến tình trạng giảm khối lượng cơ hoặc một số bệnh lý nhất định.
Chỉ số độ lọc cầu thận thấp hơn 60 thường là dấu hiệu của bệnh thận. Ngoài xét nghiệm máu, xét nghiệm độ thanh thải creatinin còn có thể được thực hiện bằng cách đo lượng creatinin trong nước tiểu thu được trong vòng 24 giờ.
Nếu kết quả thấp hơn mức bình thường theo độ tuổi, điều này có thể cho thấy thận lọc kém hoặc lưu lượng máu đến thận bị giảm.
Mối liên hệ giữa creatinin và chức năng thận
Mỗi ngày, toàn bộ lượng máu trong cơ thể đi qua thận hàng trăm lần. Tốc độ mà thận lọc máu được gọi là mức lọc cầu thận, hay GFR.
Trong thận có các đơn vị lọc nhỏ gọi là nephron. Bên trong mỗi nephron là các cầu thận - những chùm mạch máu nhỏ có chức năng lọc phần dịch của máu.
Phần lớn dịch sau đó được tái hấp thu trở lại máu. Chất thải và phần dịch không được tái hấp thu sẽ được thải ra ngoài qua nước tiểu.
Bác sĩ không thể đo trực tiếp độ lọc cầu thận một cách đơn giản. Vì vậy, nồng độ creatinin huyết thanh được sử dụng để ước tính độ lọc cầu thận thông qua các công thức toán học.
Thận lọc creatinin từ máu và hầu như không tái hấp thu lại chất này. Do đó, creatinin trở thành một chỉ dấu khá chính xác phản ánh khả năng lọc của thận.
Mục đích của xét nghiệm creatinin
Bác sĩ sử dụng xét nghiệm creatinin huyết thanh và chỉ số độ lọc cầu thận ước tính để đánh giá mức độ hoạt động của thận. Khi chức năng thận suy giảm, độ lọc cầu thận cũng giảm theo.
Xét nghiệm creatinin thường được chỉ định nếu người bệnh có các triệu chứng biểu hiện bệnh thận, bao gồm
Ngoài những lần khám sức khỏe định kỳ, chức năng thận cũng thường được kiểm tra khi người bệnh đang sử dụng một số loại thuốc nhất định, hoặc mắc các bệnh như tim mạch, bệnh gan, tiểu đường, tăng huyết áp hoặc ung thư.
Quy trình xét nghiệm creatinin
Có hai phương pháp chính để đánh giá chức năng thận bằng creatinin.
Độ lọc cầu thận có thể được ước tính bằng cách đo nồng độ creatinin trong mẫu nước tiểu. Người bệnh có thể được yêu cầu lấy một mẫu nước tiểu tại phòng khám.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu thu toàn bộ nước tiểu trong vòng 24 giờ vào một dụng cụ chuyên dụng để thực hiện xét nghiệm độ thanh thải creatinin.
Phương pháp thu toàn bộ nước tiểu trong ngày khá bất tiện và hiện nay ít được sử dụng hơn. Tuy nhiên, phương pháp này vẫn cần thiết trong một số trường hợp đặc biệt để chẩn đoán chính xác bệnh lý thận.
Bác sĩ có thể ước tính độ lọc cầu thận chỉ với một mẫu máu đo creatinin, sau đó tính toán dựa trên kết quả thu được.
Các công thức này thường dựa trên tuổi và giới tính sinh học. Một số công thức cũ hơn có thể sử dụng thêm yếu tố chủng tộc hoặc sắc tộc.
Nồng độ creatinin trong máu càng cao thì độ lọc cầu thận ước tính càng thấp, cho thấy khả năng lọc của thận giảm.
Xét nghiệm máu được sử dụng phổ biến hơn nhiều so với phương pháp thu thập nước tiểu 24 giờ. Tuy nhiên, xét nghiệm nước tiểu vẫn có giá trị trong những trường hợp người có khối lượng cơ rất lớn hoặc bị giảm khối lượng cơ đáng kể.
Trước khi làm xét nghiệm máu ước tính GFR, người bệnh có thể cần nhịn ăn qua đêm. Với cả hai loại xét nghiệm, bác sĩ có thể yêu cầu tránh ăn thịt và ngừng sử dụng các chế phẩm bổ sung creatinin nếu đang dùng.
Ý nghĩa của các mức creatinin
Chỉ số độ lọc cầu thận thấp cho thấy người đó đang mắc bệnh thận. Sự suy giảm chức năng thận có thể xảy ra đột ngột và có khả năng hồi phục, gọi là suy thận cấp, hoặc diễn tiến lâu dài và không hồi phục, gọi là bệnh thận mạn tính.
Việc đo độ lọc cầu thận nhiều lần theo thời gian giúp bác sĩ xác định bệnh thận là cấp tính hay mạn tính.
Chức năng thận và độ lọc cầu thận có xu hướng giảm dần theo tuổi. Tuy nhiên, thận có khả năng dự trữ rất lớn. Phần lớn mọi người có thể mất khoảng 30 đến 40 phần trăm chức năng thận mà vẫn chưa xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng.
Các giai đoạn của bệnh thận mạn
Mức độ nặng của bệnh thận mạn được phân loại dựa trên độ lọc cầu thận như sau
Nguyên nhân gây mức creatinin bất thường
Ở người trên 60 tuổi, nồng độ creatinin trong máu có thể vẫn nằm trong giới hạn bình thường nhưng độ lọc cầu thận thực tế lại thấp. Ngược lại, một số người có thể có độ lọc cầu thận hơi thấp nhưng không mắc bệnh thận thực sự.
Phương pháp thu thập nước tiểu 24 giờ hoặc một loại xét nghiệm máu khác gọi là cystatin C có thể giúp xác định tình trạng bệnh chính xác hơn .
Kết quả creatinin bất thường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh thận. Trong một số trường hợp, điều này có thể do:
Cần làm gì khi ĐỘ LỌC CẦU THẬN thấp
Nếu độ lọc cầu thận thấp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch theo dõi và điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
Hai nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh thận mạn là tăng huyết áp và tiểu đường. Nếu đang mắc các bệnh này, bước quan trọng đầu tiên là kiểm soát tốt thông qua chế độ ăn uống, vận động hợp lý và dùng thuốc theo chỉ định.
Việc theo dõi độ lọc cầu thận định kỳ giúp phát hiện sớm sự suy giảm chức năng thận theo thời gian. Bác sĩ cũng có thể cần điều chỉnh liều thuốc để phù hợp với tình trạng thận hiện tại.
Do nhiều loại thuốc không kê đơn, đặc biệt là thuốc giảm đau, thảo dược và thực phẩm bổ sung, có thể ảnh hưởng đến thận, người bệnh không nên tự ý sử dụng khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Hầu hết mọi người chưa cần lọc máu cho đến khi độ lọc cầu thận giảm rất thấp, chẳng hạn dưới 10. Tuy nhiên, do chức năng thận sẽ suy giảm tự nhiên theo tuổi tác, việc can thiệp sớm để bảo tồn chức năng thận lâu dài là vô cùng quan trọng.
Kết luận
Creatinin là một chất thải được tạo ra khi cơ thể sử dụng cơ bắp để tạo năng lượng. Thận có nhiệm vụ lọc creatinin ra khỏi máu. Xét nghiệm creatinin trong máu hoặc nước tiểu giúp đánh giá chức năng thận thông qua chỉ số độ lọc cầu thận. Kết quả creatinin bất thường đôi khi cho thấy thận bị tổn thương hoặc mắc bệnh, nhưng cũng có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác.
Trung tâm Y khoa Pasteur Đà Lạt là đơn vị cung cấp các dịch vụ xét nghiệm chức năng thận, bao gồm xét nghiệm creatinin và đánh giá độ lọc cầu thận, với máy móc tiên tiến và đội ngũ chuyên môn giàu kinh nghiệm.
Hotline tư vấn và đặt lịch xét nghiệm 19001042.
Địa chỉ
Cơ sở I: Số 16 đường Lê Hồng Phong, phường Xuân Hương, Đà Lạt.
Cơ sở II: Số 5 đường Thống Nhất, xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.
Cử nhân. Nguyễn Nhật Phúc
Theo WebMD
HỆ THỐNG TRUNG TÂM Y KHOA PASTEUR ĐÀ LẠT
